Interview

Op weg naar goede landelijke spreiding

Op weg naar het doel: goede landelijke spreiding van huisartsen. Nettie Blankenstein, hoofd huisartsopleiding VUmc en lid van de landelijke Commissie Uitvoering Selectie en plaatsing, beantwoordt 12 prangende vragen over de plaatsingsprocedure.

 

1 Waarom is er een plaatsingsprocedure?

'Goede landelijk spreiding van huisartsen, dat is het primaire doel. Dat betekent de opleidingscapaciteit zo goed mogelijk benutten en geen talent verspillen, zoals tot voor kort gebeurde. Daarbij hebben we een opdracht van de minister: elk jaar 750 huisartsen opleiden. In het vorige systeem haalden we dat niet. Uitbreiding van het aantal opleidingsplaatsen in de Randstad, waar altijd veel meer mensen solliciteerden dan er plekken zijn, is geen optie. Er zijn namelijk niet genoeg opleiders en docenten. Het is niet alleen een praktisch probleem - we wíllen ook niet dat er talent wordt verspild of dat niet alle capaciteit is benut. Daarin staan we niet alleen. We hebben bijvoorbeeld de LOVAH betrokken bij de plannen. En ook die heeft de landelijke spreiding hoog in het vaandel.'

 

2 Wat zijn de belangrijkste eisen aan het nieuwe systeem voor plaatsing? En lukt het aan die eisen te voldoen?

'Er zijn twee eisen. Ten eerste: alle opleidingsplekken gevuld. Ten tweede: rekening houden met de voorkeuren van sollicitanten. Dat lukt;: een dikke 80 procent van de aios wordt geplaatst op voorkeur 1, 2 of 3. Dat is lang niet bij elke specialistenopleiding het geval. We zijn de grootste specialistenopleiding én we houden het meest rekening met de voorkeur van sollicitanten.'

 

3 Hoe gaat de plaatsing zelf, in praktische zin?

'De selectie en de plaatsing staan los van elkaar. Eerst bepalen we of iemand geschikt is. Wie geschikt is, doet mee aan de plaatsing. Essentieel is dat de plaatsing berust op toevalligheid. Met speciaal ontwikkelde software worden alle geschikte kandidaten in willekeurige volgorde op een lijst gezet. De volgorde van deze random namenlijst is dus volkomen toevallig. Met de lijst gaat het computerprogramma vervolgens aan de slag. Degene die bovenaan staat, wordt geplaatst op zijn of haar eerste voorkeur. De volgende ook en degene daarna ook. Is iemands eerste voorkeur niet beschikbaar, dan wordt die persoon op de tweede voorkeur geplaatst. Dat proces herhaalt zich totdat iemand niet meer geplaatst kan worden omdat alle voorkeuren die hij of zij heeft opgegeven, niet meer beschikbaar zijn. De notaris controleert of de procedure volgens de regels gebeurt. De notaris heeft geen belang bij de lijst en kent het systeem van binnenuit.'

 

4 Heeft het zin om je voorkeuren 'strategisch' in te vullen?

'Nee, dat heeft geen zin. Strategisch invullen vergroot niet je kans om geplaatst te worden, en ook niet je kans om op je eerste voorkeur terecht te komen. Het systeem is volkomen willekeurig. Het heeft niet als doel zoveel mogelijk aios op de eerste voorkeursplek te plaatsen, maar om zo min mogelijk aios op een lage voorkeur te krijgen.'

 

5 Speelt het aantal voorkeuren dat je invult een rol bij de selectie?

'Nee, bij de selectie speelt dit geen rol. Hoewel sommige mensen wel denken dat je bijvoorbeeld gemotiveerder overkomt als je veel plaatsen invult. Maar dat is niet zo; de assessoren weten niet eens hoeveel of welke voorkeuren je hebt ingevuld. Bij de plaatsing is het wél belangrijk om zoveel mogelijk voorkeuren in te vullen.'

 

6 Hoeveel voorkeuren kun je het beste invullen?

'Hoe meer voorkeuren je invult, hoe groter de kans dat je geplaatst wordt. Je wordt namelijk nooit geplaatst op een plek die je níet hebt opgegeven. We zien regelmatig dat mensen de eerste ronde maar weinig plekken opgeven. Als ze dan niet geplaatst worden, dus 'uitgeloot', komen ze tot inkeer en vullen ze de volgende ronde meer plaatsen in.

Belangrijk is dat je een realistische afweging maakt: hoe graag wil je huisarts worden en in welke plaatsen is dat in jouw situatie mogelijk, of totaal onmogelijk? Als je in Amsterdam woont, met een baby en een peuter en een partner die daar een baan heeft, dan is het logisch dat je minder flexibel bent.'

 

7 Wat is de kans dat je op je eerste voorkeur wordt geplaatst? En de kans dat je op je elfde voorkeursplek terechtkomt?

'Kansberekening is zinloos. Er zijn te veel factoren die je van tevoren niet kent: het aantal plekken, de random lijst, het aantal geselecteerden – inclusief het aantal niet-geplaatste kandidaten uit een vorige ronde– en de voorkeuren.'

 

8 Stel, je bent geschikt en doet mee in de plaatsing, maar je situatie thuis verandert. Bijvoorbeeld omdat je zwanger bent. Mag je dan de plek weigeren die jou is toegewezen?

'Het kan natuurlijk gebeuren dat er grote veranderingen zijn in je leven, tussen selectie en werkelijke start van je opleiding. Maar een plek weigeren mag niet, en van plek veranderen is ook niet toegestaan. Daarmee zou het systeem onderuitgehaald worden: je zou in theorie alle plaatsen als voorkeur kunnen opgeven en vervolgens zeggen nee, dank je. Dat is niet werkbaar. De start van je opleiding uitstellen nadat je geplaatst bent is wel een optie. Maar dat mag alleen als er zwaarwegende medische redenen zijn, zoals zwangerschap.'

 

9 Wat gebeurt er als je de eerste keer niet wordt geplaatst ('uitgeloot')?

'Dan kom je op de 'naplaatsingslijst'. Je kunt dan gebeld worden als er onverwachts een plek vrijkomt bij een instituut dat op je voorkeurslijst staat. Ook dat gaat op volgorde van de lijst. Het is de enige uitzondering op de regel dat je niet mag weigeren. Want omdat dit gebeurt vlak voor de opleiding begint, kunnen we ons voorstellen dat je niet beschikbaar bent op zo'n korte termijn. Je hebt in dit geval dus een extra kans. De naplaatsingslijst is niet hetzelfde als de tweede plaatsingsronde. Dat is een nieuwe ronde, geen verlenging van de eerste ronde. In je tweede plaatsingsronde geef je opnieuw je voorkeuren aan en heb je net zoveel kans als ieder ander om geplaatst te worden.'

 

10 Je mag maar twee keer meedoen aan een plaatsingsronde. Is dat wel eerlijk?

'Als je aan twee plaatsingsrondes hebt deelgenomen en niet geplaatst bent, houdt het inderdaad op. Je kunt dan geen plek meer krijgen op een huisartsopleiding in Nederland. En je mag in dat geval ook niet opnieuw solliciteren. Dit is hard, maar onvermijdelijk. Plaatsingsbeleid is onmogelijk als iedereen mag blijven meedoen aan plaatsingsrondes: dan kun je elke keer alleen je eerste voorkeursplaats opgeven en wachten tot je daar geplaatst wordt. De minder gewilde plaatsen blijven dan alsnog onderbezet.'

 

11 Heb je voorrang bij de volgende ronde als je niet geplaatst bent?

'Nee. Dat kan niet omdat het systeem dan dichtslibt. Stel, je houdt elke ronde 50 mensen over die niet geplaatst werden. Die nemen dan de eerste 50 beschikbare plekken in. Dan heb je er de volgende keer 100, daarna 150 - tot het moment komt waarop alle plekken worden ingenomen door aios die in eerdere rondes niet geplaatst zijn. Bovendien: dan kan het voorkomen dat je jarenlang op de wachtlijst staat. Die onzekerheid is vervelend en er gaan kostbare doktersjaren verloren.'

 

12 Krijgen jullie wel eens kritiek op de regels?

'We realiseren ons dat de regels streng klinken. Het is ook hard als je wilt ruilen, maar het mag niet. Verzoeken tot ruilen worden altijd geweigerd. Nee is nee. De deur op een kier zetten geeft problemen. Bovendien: het gaat om het doel, de goede landelijke spreiding van huisartsen. Daar stevenen we op af. Het is tot nu toe gelukt iedereen te plaatsen in de eerste dan wel de tweede plaatsingsronde.' 

 

Tips voor degenen die nu solliciteren

  • Tip 1: wees je ervan bewust dat plaatsing afhangt van twee dingen:
    1: hoe hoog je op de lijst staat. Hier heb je geen invloed op, want dit wordt volledig door het toeval bepaald.
    2: hoe meer voorkeuren je opgeeft, hoe groter de kans dat je geplaatst wordt.
  • Tip 2: maak een reële afweging. Als je echt heel graag huisarts wilt worden, is het verstandig om zoveel mogelijk voorkeursplekken op te geven. Of laat alleen die plekken weg die voor jou echt onmogelijk zijn. Je beslist zelf hoever je daarin kan gaan.
  • Tip 3: heb je weinig voorkeuren opgegeven en ben je niet geplaatst? Geef dan bij de volgende plaatsingsronde meer voorkeuren op.
  • Tip 4: lees alle informatie op de site goed!
  • Tip 5: een uitzondering op de regel. Ben je aiotho of postdoc en wil je huisarts worden? Dan word je, als je in de selectie geschikt bent bevonden, gegarandeerd geplaatst op het instituut waar je al een onderzoeksplek hebt.

 

interview: Eveline Bets

Heb jij vragen over de opleiding of het beroep?

Laat het weten, wij nemen contact met je op